Yörelerimiz / Adıyaman

Kadın ve erkek dayanışmasının en güzel örneklerinin sergilendiği bu Doğu Anadolu kentinde, danslarda kadının evinde olduğu gibi, diğer işlerde de erkeğine yardım edişi anlatılır. Danslara davul ve zurna eşlik eder. Adıyaman Halk Oyunları kadın ve erkeğin yan yana yer aldığı bir koreografiye sahiptir. Bu da Adıyaman Halk kültüründe kadının rolünü göstermesi açısından oldukça mühimdir.
OYUN ÇEŞİTLERİ:
Ağır halay, Düz halay, Ağır Malatya, Berde, Deriko (derino, Galuç, Üçayak, Ağır hava, Dik hava, Hasandağlı, Lorke, Pekmezo, Dokuzlu, Dokuzokkalı, Tirpano, Kudaro halayı, Agır Govcuk.Tirge, Simsimi, Sevda,
Enstrümanlar: Davul, Zurna, Kaval, Bağama, Tef, Iklig, Darbuka, Cümbüş, Legen, Cura.
Adıyaman Halk Oyunları kadın ve erkeğin yan yana yer aldığı bir koreografiye sahiptir. Bu da Adıyaman Halk kültüründe kadının rolünü göstermesi açısından oldukça mühimdir.
Sal Oyunu: Fırat nehrinde salla geçen düğün alayını konu alır. Düz oyun : Fırat kenarında yanında çeşitliliği adamın kızına aşık olan, fakat kızı alamayan ve sevdasından hastalanan bir gencin serüvenlerini konu alır. Oyuna Davet: Düğünlerde gençlerin birbirlerini oyuna davet etmelerini konu alır. Hasat Oyunu : Ailece ekin biçen ve hasattan sonra yakınlarını ziyaret ve şölen düzenleyen çiftçi ailesini konu alır. Kımıl oyunu: Kımıl (Süne) haşerenin ekinlere zarar vermesi sonucu meydana gelen kıtlığı ve halkın kımılla mücadelesini canlandırır. Göçer oyunu: Hayvancılıkla uğraşan bazı köylülerin yaz aylarında yaylalara göç etmelerini ve burada başlarında geçenleri canlandırır. Hellican : Helli adlı bir bey kızı ile rüyasında gördüğü ve daha sonra var olduğunu öğrendiği Can adlı gencin evlenerek mutlu olmalarını konu alır. Ağırlama: Düğünlerde yaşlı, ağırbaşlı ve hatırı sayılır kimselerin ağır ve gösterişli bir tempo ile oynadıkları oyun. Hallaç Oyunu: Pamuk atmaya gittiği evin kızına aşık olan bir hallacın serüvenini anlatır. Türkan: Sevdiği gencin dışında birine verilen Türkan adlı bir kızın yolda müsaade alarak iki rekat namaz kılıp ölmesi olayını canlandırır. Dingi : Güzel ve güçlü bir kızın ding ding şeklinde ses çıkararak bulgur dövmesi sırasında aşık olan gencin hikayesi canlandırılır. Barış: Birbirilerine düşman aile yada aşiretlerin barışmalarını canlandırır. Kaynana Oyunu: Düğünde kaynananın gelinin önünde eline Çömçe (Kepçe) ve ayna alarak oynamasını canlandırır.
KADIN GİYSİLERİ
BAŞA GİYİLENLER
Fes: Buğday sapından örülür, üst ve alt kısmına kahverengi satenden astar çekilir. Fesin düşmemesi için bendik denilen bir bezden yapılmış ince uzun bir iple çene altına bağlanır.Yünden yapılır, desenli-renkli ve sade beyaz olanlar vardır.
Taç: Etrafı zincirli ve gümüşlerle çevrili taç takılır.Etrafında sırmalı puşu, puşunun üzerine ikiye katlanmış ve çene altından çapraz bağlanmış keten, beyaz puşu bulunur. Taç süslemesi sac bölümlerine, (gulik) kefi denilen yapma püsküller (ibrişim veya ipek iplikten yapılmış) takılır.
Baş bağlamaları: Adıyaman yöresinde çok değişik baş bağlama şekilleri vardır. Ancak bu şekillerden 4 tanesi genelde kullanılan baş bağlama şeklidir.
a) Genç Kız Bağlaması: En alta fes (keçeden), fesin üstüne taç takılır.Tacın kenarlarından zincirler sarkıtılır ve ucuna gümüş veya altın penezler takılır. Fesin etrafına sırma puşu sarılır.Değişik renkteki şifonlarla baş arkasına süsleme yapılır.
b) Kadınların baş bağlamaları: En alta fes fesin üzerine sırma puşu bağlanır.Puşunun üzerine bütün başı bağlayacak şekilde kefiye veya (hitik) denilen beyaz bez bağlanır. Ayrıca fesin üzerinde taç bulunmaktadır.Tacın etrafında zincirler, zincirlerin ucunda gümüş altın veya sari penezler takılır.
c) Bazı yörelerde en alta keten, kefiye veya hitit bağlanır.Üstüne sırma puşu bağlanır.Bu bağlama şeklinde takı takılmaz puşunun altından saçın zülüf denilen kısmı yanaktan aşağıya takılır.
d) Şehir merkezinde oyalı yazma veya etrafı boncuk oyalarla süslenmiş keten boncuklar kullanılmaktadır.
SIRTA GİYİLENLER
Gömlek: Kumaşı ŞEĞMALI denilen bir kumaştan olup, renkleri özellikle beyaz-sarıdır. Dikilişi hakim yaka, kollan kırmasızdır. Kendiliğinden çubuk desenlidir. Göğüse kadar önü açık olup, uzundur. Diz üstüne kadar gelir.
Zıbın Üç Etek: Kumaşı kutni olup boydan desenlidir. Kırmızı, sarı, siyah ve yeşil renkler hakimdir. Kendiliğinden desenlidir. Boydan dikilir. Önü açıktır. Kollan uzun kırmasız olup üç eteği vardır Her iki eteğin uçlarına bezden ipler dikilir. Arkadan ters çevrilerek kuşağın üstüne bağlanır.
Önlük: Bezden olup, yapılan desenler bal mumuna batırılarak önlük üzerinde çeşitli desenler yapılır. Siyah boya ile boyanır. Sonra yıkanır bal mumundaki desenler çıkarılır. Boyu 1.20 cm ebadındadır. Üst tarafına iki tane ip bağlanır. Bu ipler arka tarafa kurdele şeklinde bağlanır.
Şalvar: Kumaş olarak seten veya kutnidir.Paçalarına lastik geçirilir. Peyepi kısadır.
AYAĞA GİYİLENLER
Çorap: Yünden olup değişik renk ve desenlerden oluşur elle örülür.
Ayakkabı (Yemeni): Renk olarak kırmızı hakimdir.Arkası düz olup,ön tarafi ava-redir.
Çarık: Ham deri parçasından kenarları kıvrık iki ucu dikilidir.
Tozak: Çorap üzerine bağlanarak sarkıtılan bir çeşit tozluktur.
TAKILAR
Ele takılan takı: Kollara süs olarak gümüşten yapılmış bilezik ve şebe takılır. (şebe, gümüşten uzun çubuklar halinde birbirine bağlantı yapılarak yapılan bir süs)
ERKEK GİYSİLERİ - BAŞA GİYİLENLER
Terlik: El işlemeli, delikli, nakışlı ve renkli yünden yapılır. Genç kızlar bunları çeyizlik olarak yaparlar. Kızların çeyizliklerinden başta gelir.
SIRTA GİYİLENLER
Gömlek: Uzun kollu gömlek, dize kadar uzanır.
Kırkdüğme: Kumaşı kabardin olup, rengi kahverengidir. Yakası hakim yaka olup, kollan yarım koldur.Saten kumaştan yapılır. Gömleğin on kısmına garç'tan işleme yapılır, düğmesinin etrafı satenden kaplanır. Kırk düğme dikilir, kolların etrafına da ğarç dikilir.
Kuşak: Yapılışı yünden olup, özellikle dört renk hakimdir. Renkler kırmızı-sarı-yeşil-kahverengi olup çeşitli desenlidir.Ebatları 120-100 cm ebadındadır.Kuşağın uçlarına kahverengi satenden ipler dikilir. Bele bağlanması için şalvarla kırk düğme üzerinde bağlanır. Bağlantı ipi iç tarafa alınır.
Şalvar: Kabardin kumaştan imal edilip, okçuruğu yani bel bağlantı yeri satendendir, alt peyik kısmı normal uzunluktadır, paçaları dardır. Dağ köylerimizde keçi kılından yapılan kıl şalvarlarda  giyilmek-tedir. Siyah-Mor renkte, deseni düz-cepsiz-uçkur yuvası saten veya ipektendir. Uçkuru yündendir. 
Aba: Aba iki çeşittir. Bunlar, a) Ağa abası, b) Azap abası olmak üzere ikiye ayrılır.
Ağa Abası; Siyah renkte yünden yapılmış olup,ön tarafları beyazdır.Ayrıca sırma işlemelidir.
Azap Abası; düşük kaliteli kıl karışımı yünden olup, rengi siyah ve deve tüyü şeklindedir.Yarım kollu,el yapımı yünden yapılmış kahverengi renkte,,kolun alt kısmı ve abanın ön kısmı beyaz renkli, şeritli, göğüs kısımları nakışlıdır.
AYAĞA GİYİLENLER
Ayakkabı: Yemeni ve çarık şeklinde olup, yapılışları YEMENI derisinden olup, uzun kuyruklu alçak topukludur. ÇARIK ise deriden kesilir, ön tarafı deri ile dikilir, etrafı ip şekline getirilmiş deri ile çevrelidir.Başlarına, ayağa bağlanması için ip bağlanır.
Çorap: Çorapta iki çeşitlidir.

a) İnce dokunan beyaz renkli olup,yünden örülür kendiliğinden çeşitli desenler verilir

b) Çol iki denilen çeşit ise çobanlar ve azaplar giyerdi.
                                                                                                               Adıyaman'ı Tanıyalım

YARARLANILAN KAYNAKLAR
Ahmet Şenol MEB Türk Halk Oyunları Giysileri - 1999 ANKARA