|
TÜRK FOLKLORÜ GELENEĞİ
”Folklor” genelde
“Halkoyunları”ile eşanlamlıymış gibi kullanılır.Oysa folklor;
halkın geleneğe bağlı maddi ve manevi kültürünü kendine özgü
metotlarla inceleyen ,derleyen,araştıran,sınıflandıran ve halk
kültürü üzerinde değerlendirmeler yapan bir bilimdir.Kısaca
diyebiliriz ki; Folklor halk oyunlarıyla birlikte diğer öğeleri
(gelenek, inanç, türkü…vb) de kapsayan bir kavramdır. Bu itibarla
folklor oynanmaz,halk oyunları oynanır.Çeşitli bölgelerimizde
tarihi ve coğrafi bir gerçek olarak değişik örneklerle gelişen ve
çoğalan halk oyunları geleneği tabiat,insan,yurt sevgisi ve milli
bütünlüğün en açık ifadesidir. Halk oyunları folklor biliminin bir
bölümüdür.Ülkemizde halk oyunları bölgelere göre bazı değişik
türleri ihtiva eder.
Başlıca türleri:
1) Bar: Genellikle Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde
(Erzurum,Erzincan,Kars ve Artvin dolaylarında) icra edilen bir
oyun türüdür.
2) Halay: Doğu,güneydoğu ve Orta Anadolu’da davul zurna eşliğinde
oynanır.(örnek yöre;Hatay,Sivas,Bingöl,Bitlis.vb..)
3) Horon: Doğu Karadeniz kıyılarında kemençe veya davul eşliğinde
icra edilir.(örnek yöre;Ordu,Giresun,Trabzon,Rize..vb)
4) Karşılama ve Hora: Genellikle Trakya’da, kısmen de Marmara’nın
doğu ve güneyinde görülen bir oyun türüdür.(örnek yöre:
Tekirdağ,Edirne, Bolu..vb)
5) Zeybek: Bu oyun türüne Ege Bölgesinde rastlanır.( örnek yöre;
Aydın,İzmir,Manisa)
6) Bengi: Marmara Bölgesinin güneyinde genellikle Balıkesir
dolaylarında görülen bir oyun türüdür.(örnek yöre; Balıkesir,
Kütahya, Bergama..vb)
7) Mengi: Ege bölgesi ve Akdeniz Bölgesinin bazı illerinde bu oyun
türüne rastlamak mümkündür.
8) Kaşık havaları: Güney Anadolu’nun Akdeniz’e uzanan
kesimleri genellikle kaşıklı oyunlar bölgesi olarak
gösterilir.(örnek yöre; Mut, Antalya, Silifke ..vb)
9) Teke Zortlatması: Bu tür de yine Türkiye’nin batı ve güney
bölgelerinde oynanır.( örnek yöre:Antalya, Isparta, Alanya..vb)
10) Semah: Genellikle Türk-Alevi topluluklarının özel ayin ve
toplantılarında kendi aralarında yaptıkları törenlerle ilgili
oyunlardır.Türkiye’nin hemen hemen her yerinde semahlara rastlamak
mümkündür.
Halk oyunları türlerinden
karşılamayı kapsamlı olarak incelemek gerekirse;
KARŞILAMA: Adından da anlaşıldığı gibi karşılıklı ve en az iki
kişiyle oynanır. Karşilama denınce akla ılk gelen yer Trakya
olur.Fakat yurdumuzda Trakya’nin dişinde bazi bölgelerde de
karşilama görülür.Örnek; Bursa,Bilecik, Giresun, Ankara
(göçmenlerin bulunduğu yerler) Tüncelide de “koşalma” adi altinda
karşilamalara rastlamak mümkündür. Karşilamalar ;Trakya’da
mendil,Marmara’da kaşik, Tünceli(pülümür)’de çift mendille
oynanır.Kullanılan enstrümanlar; kaba zurna, davul,klarnet,darbükadir.Ordu
ve Giresün karşilamalarinda bağlama da kullanilir.En önemli
enstrüman davüldür. Bir oyunun karşilama almasi için 3 ünsür
gerekir.Bunlar;
1) Karşılıklı oynanması
2) Tutunma olmaması
3) 9 zamanlı olmasıdır
Yeri gelmişken konuyu biraz
daha genelden özele indirip bir açiklama yapmak isterim.Arzu ile
Kamber karşilama değil horadir.Hora; Trakya bölgesinin toplu
oynanan canli ve hareketli oyunlarina verilen genel addir. Horalar
ritmik harekettarziyla dizi biçimindeki oyunlarin özellikle
kabadayilik, yiğitlik ifadesi taşiyan tipik örneklerdir. Zigoş,Arzu
ile Kamber, Eski kasap, Kabadayi…vb(hora)
|
